Beste Arnhemmers,
Namens het gemeentebestuur heet ik u van harte welkom in ons mooie Museum Arnhem. Een week later dan de bedoeling was, maar niet minder gemeend. Ik hoop dat u inmiddels vol goede moed bent begonnen aan 2026!
Nu de sneeuw gesmolten is en we hier alsnog bijeen zijn, wil ik Arnhem een groot compliment maken. Het winterweer gooide veel in de war, maar we hebben ons er samen doorheen geslagen. De omstandigheden deden ons beseffen dat we elkaar nodig hebben, maar ook dat Arnhemmers op elkaar kunnen rekenen!
Op De Geitenkamp bijvoorbeeld, waar zoveel mensen meededen met het gezamenlijk sneeuwruimen. Zodat bewoners, met name de ouderen, niet geïsoleerd raakten. Even naar buiten konden voor hun boodschappen. Ik vond dat hartverwarmend. Het zegt veel over onze gemeenschapszin.
Beste mensen,
Ik hoop dat u al even genoten heeft van de locatie waar wij ons vanavond bevinden, en van alles wat hier te zien is.
Ik wijs u in het bijzonder op de tentoonstelling ‘Het fantastische landschap’, die gewijd is aan een hedendaagse interpretatie van het surrealisme. Het landschap als metafoor voor wat er om ons heen gebeurt, als spiegel voor de maatschappij.
Het surrealisme is een aansporing om eens vanuit een ander gezichtspunt te kijken. Een welkome boodschap in een tijd waarin ons perspectief zo vaak bepaald wordt door dreiging en onzekerheid.
Door klimaatverandering. Door de oorlog in Oekraïne en de hybride aanvallen op Europa. Door ongekende Amerikaanse acties in Venezuela. De alarmerende situatie rond Groenland. Het brute geweld van Iraanse machthebbers tegen de eigen bevolking, die niets buitensporigs vraagt, maar simpelweg opstaat voor vrijheid, gelijkwaardigheid en een stem in hun eigen toekomst.
Al deze geopolitieke dreigingen zijn goed voelbaar, ook in de straten van Arnhem. We lijken te verzanden in een wereld waarin het enige recht dat van de sterkste lijkt te zijn.
Hoe stellen wij ons daartegen teweer?
Ik neem u even mee terug naar de nacht van 6 maart 2025.
Arnhem werd getroffen door een verwoestende stadsbrand.
Gelukkig waren er geen lichamelijke slachtoffers te betreuren, maar zoals elke ramp was ook deze een grote test voor onze weerbaarheid.
En voor die test is Arnhem glansrijk geslaagd.
De brandweer, politie en andere hulpdiensten leverden fantastisch werk, de veiligheidsregio was alert.
Maar wat de meeste indruk op me maakte, was de reactie van de Arnhemmers zelf. Van de bewoners van de binnenstad. Van de ondernemers die radeloze buurtbewoners opvingen. Van de vrijwilligers die binnen de kortste keren tienduizenden euro’s ophaalden om de getroffenen te helpen. Goederen werden ingezameld, zodat niemand iets tekort kwam.
Dat toont de ziel van Arnhem. De ziel die vorst en vuur trotseert.
En die onze stad ook tachtig jaar geleden kracht gaf. Toen de bevolking terugkeerde in een verwoeste stad en direct de handen uit de mouwen stak om samen te bouwen.
De veerkracht die zo treffend uitgedrukt wordt op een glas-in-loodraam in mijn werkkamer, aangebracht door burgemeester Matser.
Links de brokstukken, rechts het nieuwe Arnhem. In het midden de Eusebius, ons symbool van weerbaarheid, in de oorlog gehavend, maar nog steeds fier overeind. Samen met de zuil, het enig overgebleven restant van het gerechtsgebouw. De zuil die nu op het Airborneplein staat waar we elk jaar De Slag herdenken. De zuil die staat voor de democratische rechtsorde, de beschaving en de vrede.
Als ik naar dat raam kijk, denk ik: dát is Arnhem.
Sterk en veerkrachtig, menselijk en tolerant, hulpvaardig en solidair.
Opgebouwd door alle Arnhemmers samen.
We toonden ons afgelopen zomer opnieuw weerbaar en veerkrachtig, bij alle ontwikkelingen rondom Vitesse. Het leek voorbij, geen betaald voetbal meer in Arnhem. Maar de stad stond op, verzamelde zich als één geel-zwart gemeenschap. En die liet zien: Vitesse is méér dan voetbal. De stad is nauw betrokken bij de club, maar de club ook bij de stad. Met Vitesse Betrokken als onmisbaar sociaal vormingsinstituut.
Beste mensen,
Het wordt ons vaak verteld deze dagen: we moeten weerbaar zijn. Voorbereid op een natuurramp en extreem weer. Op het uitvallen van de elektriciteit. Op een cyber- of andere aanval. Of, inderdaad, op een grote brand.
Wat we afgelopen jaar meermaals in onze stad zagen, was weerbaarheid in optima forma. Overheid en burgers waren bondgenoten, allemaal deel van dezelfde onverwoestbare Arnhemse gemeenschap.
Toch beseffen overheden nog vaak onvoldoende hoeveel potentieel gemeenschappen hebben. Hoe ondernemend ze zijn. Hoe ze elkaar opzoeken, naar elkaar omkijken.
De overheid moet een betrouwbare bondgenoot zijn van die gemeenschappen, en beseffen: het geheim van een weerbare samenleving zit in een sterke, solidaire gemeenschap. Veel meer nog dan in een individueel noodpakket.
Arnhemmers,
Weerbaarheid begint bij de vraag: wat willen we beschermen?
Wat maakt onze stad en ons land het verdedigen waard?
Waarvoor gaan we desnoods door het vuur?
Het antwoord is: voor elkaar. Voor de Arnhemse gemeenschap waarvan we deel uitmaken.
Voor de waarden die de eerste verdedigingslinie vormen van onze beschaving. Vrijheid, verdraagzaamheid en solidariteit.
Ik roep het nieuwe kabinet dan ook op om weerbaarheid niet te versmallen tot defensie en een noodpakket, maar vooral ook te investeren in de samenleving die we wíllen zijn. Waarin bestaanszekerheid gewaarborgd is en sociale ongelijkheid bestreden wordt.
Dat betekent ook dat onze bescherming niet tot de buitengrenzen beperkt mag worden. De civiele weerbaarheid binnen de grenzen is net zo belangrijk. Dus stop de bezuinigen op de politie, en de crisisorganisatie van de veiligheidsregio’s! Want dat gaat juist ten koste van het vermogen van de politie om deel uit te maken van lokale en buurtgemeenschappen. Ons van binnen veilig te houden.
Beste mensen,
Weerbaarheid vraagt ook wat van onszelf. Namelijk: dat we ons niet opstellen als individuen, maar als deel van de gemeenschap. Door samen te bouwen aan Arnhem, en goed te zorgen voor elkaar, onze straat, buurt of wijk.
Steeds meer mensen lijken genoeg te hebben van ongebreideld individualisme. Van egoïsme, conflicten en ophitsing door extremisten.
In plaats daarvan zien we de terugkeer van de saamhorigheid en de gemeenschap. Van de menselijkheid, van het kleinschalige initiatief.
De overheid moet onderdeel zijn van die kentering. En waar nodig een duwtje in de rug geven.
Die nieuwe tijdgeest uit zich ook in de moed om ons uit te spreken als er grenzen overschreden worden. Zoals we zagen bij de protesten tegen het geweld waarmee vrouwen te kampen hebben. De fietsdemonstratie van Dolle mina van afgelopen zomer. De grote groep Arnhemmers die zich daarbij aansloot.
De samenleving stond op. Tegen geweld en femicide, tegen intimidatie en mentale aanranding. Altijd en overal. We moeten dat als gemeente verder brengen, en daar werken we hard aan.
Beste mensen,
Weerbaarheid is ook waakzaamheid, en soms verzet. Wanneer geweld rond voetbalvelden leidt tot intimidatie van bestuurders van clubs en overheden.
Wanneer journalisten het doelwit zijn, soms aangejaagd door opruiende taal van politici. Onafhankelijke media zijn de levensader van de democratie en de vrije samenleving.
En ook wanneer politici zelf het slachtoffer zijn. Op 18 maart zijn er gemeenteraadsverkiezingen. Lokale bestuurders, raadsleden en kandidaten worden onder druk gezet en bedreigd. Dat mogen we nooit accepteren!
Het is aan de overheid om te zorgen voor de veiligheid van volksvertegenwoordigers. Maar het is aan ons allemaal om zelf een grens te trekken. Om ondubbelzinnig duidelijk te maken dat je van onze volksvertegenwoordigers en bestuurders afblijft. Dat we schouder aan schouder staan met iedereen die zich inzet voor de democratie en samenleving.
Dat doen we ook door ons democratisch recht te vervullen. Dus Arnhem: ga massaal naar de stembus! Neem je gezin mee, of je collega’s. Spreek af om met je voetbalteam te gaan stemmen voor de training. Help je buurvrouw met een ritje naar het lokale stembureau. Zo koesteren en onderhouden we samen de democratie!
Het is essentieel dat iedereen die boodschap van jongs af aan meekrijgt en daar werken we in Arnhem hard aan. In het burgerschapsonderwijs, met projecten als The Citizens in Arnhem-Oost, waar jongeren al doende leren wat democratie is. Zodat ook zij opgroeien tot vrije, weerbare leden van onze Arnhemse gemeenschap.
Want als het gaat om weerbaarheid, veerkracht en de bescherming van de democratische rechtsorde, dan wijst het verleden ons vandaag de weg. Wij hebben al laten zien wat saamhorigheid en gemeenschapszin kunnen bewerkstelligen. Laat Arnhem vooroplopen in dit nieuwe tijdperk!
Beste Arnhemmers,
Ik wens u alle wijsheid, gezondheid en inspiratie toe voor 2026. Laten we samen een toost uitbrengen op het nog kakelverse jaar!
Dank u wel.